Η ουσία του πολέμου κατα της τρομοκρατίας είναι τα κέρδη τους και οι νεκροί μας 

Ο Σουν Τζου, ο Κινέζος στρατηγός και συγγραφέας του κλασικού εγχειριδίου «Η Τέχνη του Πολέμου», έγραφε ότι για να νικήσεις τον εχθρό σου πρέπει να καταλάβεις πώς σκέφτεται. Βέβαια αυτό ισχύει μόνον εάν θέλεις να νικήσεις τον εχθρό σου. Δεν ισχύει εάν η παρουσία του εξυπηρετεί τα γεωπολιτικά και οικονομικά σου συμφέροντα.

Γιατί σε αυτήν την περίπτωση, ο εχθρός πρέπει να αποδυναμωθεί, αλλά όχι να νικηθεί οριστικά.Οι εξελίξεις του πολέμου κατά της τρομοκρατίας του ISIS στη Μέση Ανατολή υποδεικνύουν ότι ο στόχος των ηγετών των μεγάλων δυνάμεων και των συμφερόντων που εξυπηρετούν, είναι η αποδυνάμωση και όχι η εξάλειψη του εχθρού.

Η θανατηφόρα «πασαρέλα» επίδειξης όπλων

Πρώτον, διότι οι μεγάλες δυνάμεις θέλουν να πουλήσουν όπλα. Η εμπόλεμη ζώνη προσφέρει ένα ιδανικό πεδίο επίδειξης των δυνατοτήτων του οπλισμού τους και προσελκύει νέους πελάτες, στους οποίους προσφέρουν τα νέα τους βομβαρδιστικά και πυραύλους, αλλά σε ένα κάπως υποβαθμισμένο «export version». Γιατί οι μεγάλες δυνάμεις πρέπει να διατηρήσουν την υπεροχή τους, και μπορεί κάποτε οι σημερινοί πελάτες να γίνουν και αυτοί εχθροί. Ο πόλεμος στη Συρία έχει δημιουργήσει πωλήσεις όπλων αξίας 46 δισ. δολαρίων για τις ΗΠΑ, 9 δισ. για τη Ρωσία και 4 δισ. για την Βρετανία.

Ταυτόχρονα οι μεγάλες δυνάμεις επιτρέπουν στο ISIS να προμηθευτεί τα συμβατικά όπλα που πωλούν. Κάνοντας τα στραβά μάτια με τους γείτονες του εχθρού και συμμάχους των ιδίων, αφήνουν να διοχετεύεται το πετρέλαιο που παράγει το ISIS και με τα έσοδα να αγοράζει όσα όπλα δεν απειλούν άμεσα την υπεροχή τους. Το βλέπουν ως ένα «αναγκαίο κακό», γιατί αλλιώς το ISIS θα καταρρεύσει και δεν θα διατηρηθεί εν λειτουργία η θανατηφόρα «πασαρέλα» πάνω στην οποία επιδεικνύουν την πυγμή των όπλων τους.

Φθηνά εργατικά, εκμετάλλευση της ξενοφοβίας και μαύρο χρυσάφι

Δεύτερον, διότι πολλές μεγάλες δυνάμεις επωφελούνται από τα εκατομμύρια προσφύγων που δημιούργησαν οι γεωπολιτικές βλέψεις τους. Σκέφτονται ότι οι πρόσφυγες αποτελούν φθηνό εργατικό δυναμικό για να αντικαταστήσει το γηραιό πληθυσμό των κρατών τους και όσους περισσεύουν, τους «παρκάρουν» σε μια άλλη χώρα, κλείνοντας τα σύνορά τους.

Τρίτον, οι δυνάμεις επωφελούνται επίσης από την έξαρση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού που εκμεταλλεύεται το προσφυγικό θέμα, παρόλο που ο εχθρός τους τη χρησιμοποιεί για να στρατολογήσει «εθελοντές» από τις γκετοποιημένες μειονότητες μέσα στα σύνορά τους. Σκέφτονται ότι αυτές οι εξελίξεις παρέχουν ιδανική δικαιολογία για μεγαλύτερη αστυνόμευση του πληθυσμού, περιορισμό των «ενοχλητικών» δημοκρατικών κινημάτων και φαλκίδευση των προσωπικών ελευθεριών. Γνωρίζουν ότι το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και πάντοτε τα έβρισκε με κάθε είδους κυβερνήσεις, ακόμα και με τη χιτλερική.

Ακόμα και ο βασικός λόγος για τον οποίο ενδιαφέρθηκαν αρχικά για την εμπόλεμη περιοχή, το «μαύρο χρυσάφι», είναι - προσωρινά τουλάχιστον - δευτερεύουσας σημασίας, καθότι η αξία του πετρελαίου έχει πέσει, ενώ υπάρχουν άπλετα αποθέματα και είναι δύσκολο να ελεγχθούν πολλοί πετρελαιαγωγοί. Αντίθετα, η προβολή στρατιωτικής πυγμής στη Συρία έχει σήμερα ιδιαίτερη σημασία, ιδίως για τη Ρωσία.

Επιλεκτικός θρήνος

Εντούτοις, οι ηγέτες καταδικάζουν την τρομοκρατία και θρηνούν επιλεκτικά για τα θύματά της. Φωνάζουν «Je Suis Charlie”, “Je Suis Paris» και «Je Suis Bruxelles», αλλά ξεχνούν το «Je Suis l’humanité» (Είμαι η ανθρωπότητα). Γιατί για τους κατοίκους της Βαγδάτης, της Μοσούλης, του Χαλεπιού και της Χομς, δεν έχει διαφορά αν οι βόμβες είναι αυτοσχέδιες και έχουν τοποθετηθεί από φονταμελιστές τρομοκράτες ή αν έχουν πέσει από στρατιωτικά αεροπλάνα και φέρουν επιγραφή «Made in USA» ή «Made in Russia». Τρόμο προκαλούν όλοι όσοι βομβαρδίζουν άμαχους.

Τα κέρδη τους, οι νεκροί μας

Συνεπώς, η διεθνής ολιγαρχία μάλλον δεν αγνοεί, αλλά ακολουθεί πιστά τη συμβουλή του Σουν Τζου: γνωρίζει απόλυτα πώς σκέπτεται ο εχθρός της, γιατί τρομοκρατεί και η ίδια με άλλες μεθόδους. Και δεν θέλει να νικήσει οριστικά, γιατί ξέρει ότι μια τέτοια νίκη δεν τη συμφέρει. Ακόμα και αν το ISIS έπαυε να υφίσταται, θα έβρισκε έναν νέο εχθρό να τον αντικαταστήσει, εκτός ή εντός των συνόρων. Διότι χωρίς εχθρούς δεν μπορεί να περισπάσει την προσοχή αυτών που εκμεταλλεύεται και να επιβάλει την οικονομική ανισότητα, που αποτελεί το λόγο ύπαρξης της. Γιατί τελικά είναι δικά τους τα κέρδη, και είναι δικοί μας οι νεκροί.

Πηγή: To κουτί της Πανδώρας 

4 κρίσιμοι πολιτικοί στόχοι αναδύονται για την Ευρώπη


του Μάκη Ανδρονόπουλου

Η κρίση ασφάλειας μπορεί να επιταχύνει την πολιτική και αμυντική της ολοκλήρωση

Μία πληθώρα νέων προκλήσεων αναδύονται για την Ευρωπαϊκή Ένωση και μάλιστα με επιτακτικό τρόπο, μετά το μακελειό των Βρυξελλών, καθώς αυτό λειτουργεί ως καταλύτης στα ήδη συσσωρευμένα προβλήματα και επιμέρους κρίσεις που την ταλανίζουν. Η κρίση ασφάλειας μπορεί να ενισχύσει τις φυγόκεντρες δυνάμεις, μπορεί όμως και να αποτελέσει το εφαλτήριο για την πολιτική και αμυντική της ολοκλήρωση. Καθοριστικό ρόλο για το πού θα κλείσει η πλάστιγγα της ιστορίας, θα παίξει η ταχύτητα και ο τρόπος διευθέτησης του γεωπολιτικού ζητήματος έτσι όπως εκτυλίσσεται από τη Μέση Ανατολή και την ανατολική Μεσόγειο μέχρι και το Μαγρέμπ.

1.Το γεωπολιτικό ζήτημα που επικεντρώνεται τώρα στο Ισλαμικό Κράτος (ΙΚ) στη Συρία και το Ιράκ, αλλά και στη Λιβύη, αποτελεί ένα πολυδιάστατο πρόβλημα που έχει πολλές αντιφατικές εκφάνσεις: την αντιπαλότητα σουνιτών-σιιτών, την αντιπαλότητα Ισραήλ - Παλαιστινίων, την αντιπαλότητα Τούρκων-Κούρδων, του Ισραήλ με το Ιράν, των δυτικών με τα ρωσικά συμφέροντα στην περιοχή, των δυτικών μεταξύ τους κ.ο.κ.

Είναι πια σαφές σε ότι αφορά το ζήτημα της ασφάλειας στην Ευρώπη ότι τουλάχιστον το 51% της επίλυσής του είναι η ταχεία οριστική στρατιωτική ήττα του ΙΚ σε όλα τα εδάφη που κατέχει στη Μέση Ανατολή και στη Βόρειο Αφρική αρχικά και στην υπόλοιπη Αφρική δευτερευόντως. Η εδαφική ήττα θα έχει τόσο συμβολικές (διακοπή της επέλασης που είχε αναφορά στην ραγδαία εξάπλωση του Ισλάμ τον 7^ο αιώνα), όσο και πραγματικές επιπτώσεις, ιδιαίτερα στο επιχειρησιακό σκέλος (χρηματοδότηση, εκπαίδευση μαχητών κ.ά). Εννοείται ότι η στρατιωτική κατ΄ έδαφος ήττα του ΙΚ δεν θα εξαλείψει τον κίνδυνο της ανάδυσης ενός νέου τζιχαντιστικού κινήματος με άλλη στρατηγική και στόχους (όπως έγινε με το ΙΚ που υποκατέστησε την παρηκμασμένη Αλ Κάιντα) ενδεχομένως δε και να καταστήσει τον κίνδυνο -προσωρινά- μεγαλύτερο. Όμως, μια οριστική ήττα του ΙΚ θα ανακόψει το ρεύμα και θα δώσει χρόνο στις μετριοπαθείς δυνάμεις του Ισλάμ να ανασυνταχθούν και να παίξουν τον ιστορικό τους ρόλο.  

Αφού εκπληρωθεί αυτή η συνθήκη, τότε, μπορούν οι ειρηνευτικές συνομιλίες που έχουν ήδη αρχίσει στη Γενεύη να έχουν ουσία, ώστε να αποφασιστεί  τι συμφέρει στα εμπλεκόμενα δίπολα, η καντονοποίηση της Συρίας ή η τριχοτόμησή της. Το ίδιο ενδεχομένως ζήτημα να ανακύψει και στη Λιβύη. Σε κάθε περίπτωση οι πολεμικές επιχειρήσεις κατά του ΙΚ πρέπει να ολοκληρωθούν τάχιστα, τελεσίδικα και χωρίς αυτοσχεδιασμούς και με δεδομένο ότι η Ρωσία έχει ήδη συμβάλει καταλυτικά στη συρρίκνωσή του. Η επίλυση του γεωπολιτικού ζητήματος σε όλο του το εύρος δεν αποτελεί προτεραιότητα ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια μόνο για την Ευρώπη, αλλά και για όλη της βόρειο Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Οι ειδικοί είναι πολύ ανήσυχοι για την Αλγερία, αλλά και την Τυνησία και την Αίγυπτο.

Κι αυτό γιατί οι τρομοκράτες του Ισλαμικού Κράτους έδειξαν πως η επιχειρησιακή τους ισχύ παραμένει αμείωτη και τεχνολογικά αναβαθμισμένη. Ήδη, υπολογίζεται ότι το ΙΚ έχει προκαλέσει πάνω από 1200 θύματα σε περισσότερες από είκοσι χώρες μέσα σε δύο χρόνια. Το γεγονός ότι άρχισε συζήτηση για στόχους πυρηνικών εργοστασίων ή κατοχή από αυτούς «πυρηνικών χειροβομβίδων» δείχνει πως τη κατάσταση είναι εξαιρετικά κρίσιμη και δεν μπορεί η ΕΕ να περιμένει το επόμενο χτύπημα, αλλά πρέπει να δράσει αποφασιστικά και προληπτικά, δεδομένου μάλιστα ότι το ισχυρό όπλο της ισλαμικής τρομοκρατίας είναι οι βομβιστές αυτοκτονίας. Είναι επίσης σαφές ότι όσο συρρικνώνεται η έκταση του Ισλαμικού Κράτους (ΙΚ) τόσο αυτό θα δίνει εντολές μέσω των social media στους 400 κατά το Associated Pressκρυμμένους στην Ευρώπη εκπαιδευμένους μαχητές. Συνεπώς, η οριστική εξάλειψη του ΙΚ από το χάρτη που μέχρι τώρα δεν ήταν στους σχεδιασμούς των Μεγάλων Παικτών, μοιάζει πιο επιτακτική  γιατί είναι ο κεντρικός πυρήνας χρηματοδότησης και τροφοδότησης της τρομοκρατίας.  Στρατηγικά η ισοπέδωση του ΙΚ είναι εφικτή και άμεσα αναγκαία για τον σχετικό έλεγχο των επιχειρήσεων στην Ευρώπη. Το ΙΚ διαισθανόμενο τις εξελίξεις, μέσω των κοινωνικών δικτύων έδωσε εντολή για τρομοκρατικούς τζιχαντιστικούς αυτοσχεδιασμούς στην Ευρώπη. Αυτό είναι πολύ επικίνδυνο και απαιτεί άλλου τύπου συνεργασίας των υπηρεσιών και των δυνάμεων ασφαλείας στην Ευρώπη.

2. Ένας νέος ρόλος για το ΝΑΤΟ  φαίνεται να αναδύεται στους κόλπους της Συμμαχίας και αυτός δεν είναι άλλος από την διασφάλιση των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης που στην νοτιοανατολική πλευρά της είναι αυτά της Ελλάδας και της Κύπρου όπως ορίζονται από τις διεθνείς συνθήκες. Η ΕΕ πρέπει να το διεκδικήσει αυτό επίσημα και καταλυτικά από το ΝΑΤΟ, αλλιώς θα πρέπει να ξανασκεφτεί σοβαρά την αμυντική της ενοποίηση σε άλλη βάση. Εδώ το πολιτικό και επιχειρησιακό πρόβλημα είναι ο μόνιμος τυχοδιωκτισμός της Τουρκίας και οι χρόνιες βλέψεις της, που καλύπτονται από την θεωρία του Οθωμανισμού, αλλά στην ουσία δεν πρόκειται μόνο για μια στρατηγική ανάκτησης του ελέγχου των εδαφών της αυτοκρατορίας, αλλά για την επανίδρυση του Χαλιφάτου από την Τουρκία (εξ ου και η στήριξη του Ερντογάν στο ΙΚ και η διευκόλυνση των μεταναστών). Η Τουρκία, έτσι όπως είναι και έτσι όπως ενεργεί, δεν μπορεί να παραμείνει για πολύ μέλος του ΝΑΤΟ. Το πρόβλημα της Τουρκίας είναι πλέον διαρθρωτικό για την ειρήνευση στην ευρύτερη περιοχή και για την γεωπολιτική διευθέτηση όλης της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου. Κι αυτό το ξέρουν οι Αμερικανοί και οι Ρώσοι και αρχίζουν -επιτέλους-  να το αντιλαμβάνονται και οι Ευρωπαίοι (με εξαίρεση τους Γερμανούς που αποτελούν το τελευταίο στήριγμά τους στη Δύση).

3. Το ευρωπαϊκό Ισλάμ είναι η άλλη μεγάλη πρόκληση για την Ευρώπη. Μια πρόκληση που όχι μόνο θέτει σε δοκιμασία όλο το αξιακό της στερέωμα, ακόμη και το χριστιανικό της υπόβαθρο, αλλά και το ίδιο της το Είναι, την ευρωπαϊκότητά της που ακόμη δεν έχει παγιωθεί, δεν έχει ολοκληρωθεί. Η «παραγωγή» των πιο επικίνδυνων και ακραίων τζιχαντιστών μέσα στους κόλπους της, η ραγδαία ριζοσπαστικοποίηση των δεύτερης και τρίτης γενιάς μουσουλαμνόπαιδων, σε συνδυασμό με την έκρηξη  υπεργεννητικότητας των μουσουλμανικών της πληθυσμών στην Ευρώπη και τις ασυγκράτητες μεταναστευτικές ροές, δημιουργούν ένα εξαιρετικά εύφλεκτο μίγμα, η πολιτισμική, πολιτική, κοινωνική και οικονομική διαχείριση του οποίου αποτελεί ένα κεντρικό ζήτημα που δεν μπορεί να αφεθεί στον καιρό, δεδομένου ότι σε μια μεγάλη αντιπαράθεση οι μουσουλμανικές μειονότητες λειτουργούν ως «στρατηγικές μειονότητες». Ο τρόπος δε που θα διευθετηθεί η σχέση Ευρώπης και ευρωπαϊκού Ισλάμ, θα επηρεάσει άμεσα τις ζυμώσεις και τις  εξελίξεις μέσα στους κόλπους του Ισλάμ της βορείου Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Σημειωτέον ότι ελάχιστοι στην Δύση αντιλαμβάνονται ότι το νομικό πλαίσιο του Ισλάμ (σαρία κλπ) είναι ταυτισμένο και απορρέει από το ιερό Κοράνιο και αυτό είναι ένα κρίσιμο ζήτημα μετάβασης στη νεοτερικότητα.

4.Η ολοκλήρωση της Ευρώπης μοιάζει επιτακτική μετά το μακελειό των Βρυξελλών. Την επομένη του μακελειού οι Ευρωπαίοι, πολίτες και πολιτικοί, βρίσκονταν σε μια κατάσταση ελεγχόμενης οργής, φόβου, αμηχανίας και σκεπτικισμού και είχαν την ανομολόγητη ελπίδα πως επρόκειτο για το κρεσέντο της ισλαμικής τρομοκρατίας στην Ευρώπη. Λίγες μέρες μετά έχουν αποκαλυφθεί περίτρανα  οι γκάφες, οι τρύπες, η βλακεία, τα θεσμικά κενά, τα «παράθυρα» και η αμετροεπής υποκρισία του ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας όχι μόνο στο Βέλγιο και στην Ελλάδα, αλλά και στη Γαλλία, την Ολλανδία, χωρίς να σημαίνει -επειδή οι άλλες χώρες δεν έχουν δοκιμαστεί- πως είναι σε καλύτερη κατάσταση.  Το πρόβλημα της ασφάλειας μέσα στην ΕΕ και στα εξωτερικά της σύνορα είναι πλέον κοινή διαπίστωση που χωρίς αμφιβολία, παρά την αργή συνειδητοποίηση των επιβεβλημένων λύσεων.

Οι αποφάσεις που ελήφθησαν από το συμβούλιο των 28 υπουργών Εσωτερικών και Δικαιοσύνης υπογραμμίζουν την αποφασιστικότητα των χωρών της ΕΕ να αγωνιστούν από κοινού κατά της τρομοκρατίας, διατηρώντας τις ευρωπαϊκές αξίες, ενώ παράλληλα επισημαίνουν ότι η επίθεση στις Βρυξέλλες στρέφεται «κατά της ανοιχτής δημοκρατικής κοινωνίας μας», χωρίς αμφιβολία είναι ένα ακόμη μικρό βήμα που όμως δεν μπορεί να αντισταθμίσει το αίσθημα φόβου που κυριαρχεί μετά τις αποκαλύψεις για στόχους πυρηνικών εργοστασίων, για ύποπτους υπαλλήλους τους, για το φόνο που υπευθύνου ασφαλείας, «πυρηνικές χειροβομβίδες» κ.ο.κ.

Η Ευρώπη είναι σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή. Η κρίση χρέους έχει βαλτώσει την οικονομία της, οι κοινωνικές ανισορροπίες φθάνουν στα όριά τους, το δημογραφικό πρόβλημα οξύνεται και θέτει σε δοκιμασία τα ασφαλιστικά συστήματα, τα κράτη γίνονται εσωστρεφή, οι ακραίοι πολιτικοί κερδίζουν έδαφος και το μεταναστευτικό-προσφυγικό από τη μια και η ισλαμική τρομοκρατία από την άλλη λειτουργούν σαν καταλύτες. Μέσα σε αυτό το ζοφερό πλαίσιο, οι αξίες της Ευρώπης ελευθερία-ανθρώπινα δικαιώματα-δημοκρατία-κοινωνικό κράτος και κοινωνικά δικαιώματα τίθενται απότομα και επιτακτικά σε σκληρή δοκιμασία.

Η Ιστορία έχει διδάξει στα σχετικά πρόσφατα μαθήματά της ότι η Ευρώπη επειδή έχει τον πολιτισμό να αντιλαμβάνεται το φόρο αίματος που έχει φορτώσει στο κάρμα της στην μεγάλη πορεία της ανθρώπινης εξέλιξης, είναι αργή στις αντιδράσεις της, εξαντλεί όλα τα περιθώρια ανοχής και αντοχής, όπως έγινε το 1938. Όμως, όταν αποφασίζει να δράσει, δρα καίρια κι αν χρειαστεί πολύ αιμοβόρα. Ξέρουμε ότι το μακελειό των Βρυξελλών μπορεί να μην ξεχείλισε ακόμη το ποτήρι, αλλά ξέρουμε και ότι δεν λείπουν πολλές σταγόνες για να γίνει το κακό.

Δυστυχώς, οι υπαρκτές ηγεσίες, κυρίως η γερμανική ηγεμονία, αλλά και η γαλλική ανοχή, ακόμη και ο βρετανικός αναχωρητισμός καταδεικνύουν αυτό που στην Ελλάδα ξέρουμε πια καλά, ότι δηλαδή αυτοί που προκάλεσαν το πρόβλημα δεν μπορούν και να το λύσουν. Συνεπώς, οι Ευρωπαίοι πολίτες οφείλουν να πιέσουν για αλλαγές με στόχο την επανίδρυση της Ευρώπης μέσα από ένα Σχέδιο Ταχείας Πολιτικής Ολοκλήρωσης που θα οδηγήσει στη συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας με πλήρεις δημοκρατικούς θεσμούς που θα εγγυώνται την ασφάλεια, την πολιτισμική της ταυτότητα, το κοινωνικό κράτος και την ευημερία όλων των πολιτών της. 

Ποιοι μπορεί να το κάνουν αυτό; Μα οι συνθήκες, η ενεργοποίηση των πολιτών, η αφύπνιση και η ανάδειξη νέων πολιτικών προσώπων και η τεχνολογία. Όχι πάντως η κυρία Μέρκελ και ο κύριος Σόιμπλε, ούτε ο κύριος Ολάντ ή ο κύριος Κάμερον... ούτε φυσικά η Μαρί Λεπέν. Τη νέα Συνθήκη, το Σύνταγμα της Ευρώπης δεν μπορούν να το γράψουν ούτε οι τραπεζίτες, ούτε οι χρηματιστές, ούτε τα περιβόητα think tank που αναπαράγουν τη σκέψη και τα λάθη τουancient regime της ΕΕ και της ευρωζώνης.

Η Ευρώπη βρίσκεται σε μια μεγάλη ιστορική καμπή. Η ολοκλήρωσή της δεν μπορεί να γίνει κατ΄ εικόνα και ομοίωση της Γερμανίας , ούτε με τον γαλλικό φανφαρονισμό, αλλά μόνο μέσα από τις αξίες της, δηλαδή τις αξίες του Διαφωτισμού. Θεσμοί γι΄ αυτό δεν υπάρχουν, με εξαίρεση ίσως το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.  Όμως, υπάρχει μεγάλη κινητικότητα στο πεδίο της διανόησης, της ευρωπαϊκής νεολαίας, των εργαζομένων, αλλά και στο πεδίο της πολιτικής. Η επανάκαμψη της Αριστεράς στο Νότο, η αφύπνιση πολιτικών ηγετών όπως ο Ρέντζι, η ανάδειξη του Κόρμπιν στην ηγεσία των Βρετανών Εργατικών και τόσα άλλα σήματα και ενδείξεις, ακόμη και η προσπάθεια του Βαρουφάκη με το DiEM25 είναι οι συσπάσεις πριν τη γέννηση του καινούργιου. Μπορούμε να είμαστε ως Ευρωπαίοι συγκρατημένα  αισιόδοξοι και πολύ προσεκτικοί.

Φίλαθλοι και ψηφοφόροι

του Γιώργου Π.  Λιανού

Στο Γαύριο της Άνδρου, λιμανάκι ήσυχο τον χειμώνα, βουερό το καλοκαίρι, υπάρχει ένα καφενείο με το παράξενο όνομα «Μαρλίν», αγνώστου εμπνεύσεως.

Στο καφενείο αυτό μπορείτε να παίξετε πρέφα, τάβλι, μπιλιάρδο, γαλλικό και αμερικανικό, και σκάκι αν βρείτε αντίπαλο. Όλα είναι ήσυχα και ωραία στο «Μαρλίν». Μπορείτε να διαβάσετε την εφημερίδα σας, να λύσετε το σταυρόλεξο, να απολαύσετε τον καφέ με το κέικ που προσφέρει η δραστήρια και όμορφη Αθηνά, και φυσικά να λύσετε, με λόγια, όλα τα προβλήματα του τόπου.

Όλα, λοιπόν, είναι ήσυχα και ωραία εκτός από τα βράδυα όταν η τηλεόραση δείχνει ποδοσφαιρικό αγώνα με σκληρούς αντιπάλους, π. χ. Ολυμπιακό, Παναθηναϊκό ή ΑΕΚ. Τότε το καφενείο γίνεται κερκίδα γηπέδου και ντουμανιάζει από καπνό και κοσμητικά επίθετα  προς τον διαιτητή, πότε από τους οπαδούς της μιας, πότε της άλλης ομάδας, ακόμη και όταν είναι ολοφάνερο ότι έχει σφυρίξει σωστά. Τις σκηνές που περιγράφω απήλαυσα προ λίγων ημερών, το βράδυ του ντέρμπι των «αιωνίων».

Γνωρίζω όλους τους θαμώνες του «Μαρλίν» και ξέρω πως είναι σοβαροί άνθρωποι της δουλειάς, εργάτες, επαγγελματίες, αγρότες, ιδιοκτήτες τοπικών επιχειρήσεων , ψαράδες κτλ. Υπάρχουν και μερικοί συνταξιούχοι, αλλά αυτοί είναι πιο συγκρατημένοι στις εκδηλώσεις τους και στα βρισίδια προς τον διαιτητή. Γνωρίζω, επίσης, ότι οι άνθρωποι αυτοί λατρεύουν την ομάδα τους  και όταν πάει καλά και όταν πάει χάλια. Ο «θρύλος», το «Τριφύλι»  και ο «Δικέφαλος» είναι σύμβολα λατρείας που καμία κακή συγκυρία δεν μειώνει την λάμψη τους.

Την στιγμή που το καφενείο έβραζε σχετικά με το αν το πρώτο γκολ του Ολυμπιακού ήταν κανονικό ή αν ήταν οφ-σάιντ και ο διαιτητής άκουγε τα εξ αμάξης, το μυαλό μου, για κάποιο αδιευκρίνιστο λόγο, φεύγει από το ποδόσφαιρο και πάει στην πολιτική. Όπως είπα γνωρίζω τους ανθρώπους αυτούς. Γνωρίζω ή μπορώ βασίμως να υποθέσω τι ψήφιζαν και τι ψηφίζουν. Ξέρω π.χ. ότι πολλοί ψήφισαν  ΣΥΡΙΖΑ την τελευταία φορά  για διάφορους λόγους ( απογοήτευση από τα άλλα κόμματα, ελπίδα για διορισμούς και άλλα ρουσφέτια, υποσχέσεις  για διακανονισμούς δανείων κτλ) και ότι τώρα έχουν μετανιώσει πικρά. 

Αυτό, λοιπόν, που μου κάνει εντύπωση είναι πώς οι ίδιοι άνθρωποι είναι τόσο πιστοί στην ομάδα τους φίλαθλοι και τόσο άπιστοι στο  κόμμα τους ψηφοφόροι. Πώς μπορεί να εξηγήσει κανείς αυτή την διαφορετική συμπεριφορά; Μία «εξήγηση» που μου έδωσε ένας ντόπιος , την οποία δεν μπορώ να δεχτώ , αλλά ούτε να απορρίψω, είναι ότι η ομάδα είναι σαν την σύζυγο ενώ το κόμμα είναι σαν την ερωμένη, την αλλάζεις εύκολα.

Μία άλλη εξήγηση μπορεί να είναι ότι στην πολιτική εκφράζονται και διακινδυνεύονται  συμφέροντα και συνεπώς απαιτείται μεγαλύτερη φροντίδα και συμμετοχή των ατόμων ώστε να προστατεύουν τα συμφέροντά τους ψηφίζοντας κάθε φορά το κόμμα που υπόσχεται αυτά που ο καθένας  επιθυμεί. Και επειδή οι συγκυρίες και οι υποσχέσεις αλλάζουν συνεχώς, αλλάζει και η ψήφος των πολιτών.

Βέβαια, υπάρχει και η αντίθετη εξήγηση, ότι δηλαδή τα κόμματα και οι πολιτικοί έχουν απαξιωθεί τόσο πολύ που οι πολίτες  δεν πιστεύουν ότι υπάρχει κάποια σημαντικοί διαφορά μεταξύ των κομμάτων και συνεπώς  ψηφίζουν χωρίς πολύ σκέψη ή κατά τύχη. Η εξήγηση αυτή ενισχύεται και από το γεγονός ότι η αποχή στις εκλογές έχει γίνει πολύ μεγάλη.

Φαίνεται ότι οι πολιτικοί και τα κόμματα, και γενικά η  πολιτική ζωή στην χώρα μας έχει ξεπέσει τόσο πολύ στα μάτια των πολιτών που είναι πιο συνεπείς ως φίλαθλοι απ’ ότι ως ψηφοφόροι.

Αρβελέρ: «Η Ελλάδα δεν γνώρισε Διαφωτισμό. Ποιός φταίει; Θα το πω, η εκκλησία»

Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ έχοντας αφιερώσει τη ζωή της στη μελέτη του Βυζαντίου μιλάει για την ελληνική ιστορική συνέχεια και τη διαλεκτική ανάμεσα στην πολιτική εμβέλεια του Βυζαντίου και τη διαμόρφωση της νεοελληνικής ταυτότητας.

Θα έχετε παρατηρήσει πως υπάρχει ένας διχασμός στον ψυχισμό των Ελλήνων για το που ανήκουν. Αντί να αγκαλιάσουμε την ιστορία μας φαίνεται ότι μας βαραίνει τόσο πολύ που προσπαθούμε να ξεφύγουμε από αυτή αφήνοντας όμως αναπάντητο το ερώτημα για το που ανήκουμε στο χώρο και στον χρόνο.

Καλά αρχίζουμε (γέλια) γιατί το ανήκειν είναι το πιο μεγάλο πρόβλημα που απασχολεί τους Έλληνες και δεν το λέει κανένας τελικά. Ο Καραμανλής “ανήκομεν εις τη δύσην”, ο Ζουράρις τα ανατολικά του, οι Ελληνες στο μεταίχμιον, μετέωροι. Άρα λοιπόν το ανήκειν είναι το μεγάλο πρόβλημα. Αλλά πριν από το ανήκειν υπάρχει το είναι και στο είναι δεν απαντάει πια κανείς. Γιατί δεν είσαι αυτό που είσαι, δεν είσαι αυτό που κάνεις, είσαι αυτό που έχεις . Απ' αυτήν τη στιγμή, όταν είσαι αυτό που έχεις, δεν ξέρεις τι είσαι.

Ο Χάιντεγκερ λέει ότι ο Λόγος είναι η σκέπη του Είναι και εμείς αυτή τη στιγμή, νομίζω, ότι έχουμε αγλωσσία.

Όχι, δεν είναι αγλωσσία, είναι πανγλωσία. Ο καθένας λέει ότι να ΄ναι και είναι σύμφωνος με τον εαυτό του. Όλοι μιλάνε και κανείς δεν ακούει. Υπάρχει μια γενική κώφευσις, κουφαμάρα να το πουμε πολύ απλά, η οποία κάνει να είναι αυτός ο κόσμος σε μια αδράνεια νοητική.

Όμως και εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα, η διερεύνηση της ταυτότητας οδηγεί σε σύγκρουση ακόμη και με φίλους. Το Βυζάντιο δεν υπάρχει, εμείς δεν έχουμε καμία σχέση με την αρχαιότητα και στο ερώτημα τί είμαστε, ποιοί ειμαστε, η απάντηση πλέον που κυριαρχεί είναι “είμαστε άνθρωποι”.

Ναι, διότι σε αυτή τη συζήτηση επιστρατεύεις το παρελθόν που διαλέγεις και τι διαλέγεις; Διαλέγεις αυτό που λέμε στα πολύ καλά ελληνικά self esteem history. Ποτέ την άλλη. Από τη στιγμή που επιλέγεις αυτό το παρελθόν σημαίνει ότι δεν είσαι βέβαιος για το μέλλον, γιατί αν ήσουν βέβαίος για το μέλλον δεν θα έχεις ανάγκη να λες ότι δώσαμε τα φώτα στον κόσμο και να μην αναρωτιέσαι ποιός σου έδωσε τον ηλεκτρισμό.

Ναι και αρκετοί λένε ότι δώσαμε τα φώτα στον κόσμο και δεν καταφέραμε κάτι άλλο γιατί μέσα στην ιστορία χαθήκαμε, υπήρξε ένα Βυζάντιο και μια ορθοδοξία και ένας ανατολικός ασκητισμός που μας καθήλωσε την ώρα που υπήρχε ένας διαφωτισμός και εξέλιξη.

Το θέμα είναι ότι η Ελλάδα δεν γνώρισε Διαφωτισμό. Ποιός φταίει; Θα το πω, η εκκλησία. Αφόρισαν σχεδόν τον Βολταίρο και όλους αυτούς, ο μόνος διαφωτιστής στην Ελλάδα ήταν ο Ρήγας Φερραίος. Οταν τον σκότωσαν και αυτόν, ε… να μην τα λέω η εκκλησία δεν θρήνησε τον Ρήγα.

Εντάξει, αλλά υπάρχει και ένας αντίλογος για την εκκλησία. Για παράδειγμα, εάν διασωθήκαν γραπτά της ελληνικής γραμματείας και η γλώσσα ακόμη, διασώθηκαν μέσω της εκκλησίας.

Από ποια εκκλησία; Να τα βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους. Δύο μεγάλα ψέματα διδάσκουμε, και εδώ και σε όλη τη Ευρώπη. Το πρώτο είναι ότι η αρχαία γραμματεία σώθηκε από τους Άραβες. Αν είναι αλήθεια αυτό. τότε θέτω την εξής ερώτηση. Πού είναι ο αραβικός Όμηρος; Πού είναι ο αραβικός Θουκυδίδης; Πού είναι ο αραβικός Σοφοκλής, ο Ευρυπίδης κτλ; Άρα τι κάναν οι Αραβες; Αυτό που έκαναν οι Άραβες, οι χριστιανοί των αραβικών χωρών, αλλά αυτό δεν έχει σημασία, μετέφρασαν το Όργανο του Αριστοτέλη, τον Πτολεμαίο, τους γεωγράφους και λοιπά. Και αυτό για διοικητικούς λόγους. Όπως είχαν και αυτοί μία αχανή αυτοκρατορία, με το χαλιφάτο της Βαγδάτης κυρίως, αναγκάστηκαν να έχουν ένα εγχειρίδιο διοικητικό και το έκαναν.

Αλλά και ο Αριστοτέλης ο αραβικός δεν είναι ο Αριστοτέλης ο τελειωτικός με τη μορφή που τον ξέρουμε σήμερα. Και όλα αυτά σωθήκανε μέσα από τα σκριπτόρια, δηλαδή τα αντιγραφικά εργαστήρια των μοναστηριών της Κωνσταντινούπολης. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά δεν είναι αλήθεια ότι τα έσωσε η εκκλησία. Αυτή που τα έσωσε ήταν η Αυτοκρατορία και είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Ο Κωσταντίνος ο πορφυρογέννητος στις αρχές του 10ου αιώνα μαζεύει όλα τα έγγραφα από τα ελληνικά κείμενα, από τα μοναστήρια και αλλού για να κάνει την πρώτη εγκυκλοπαίδεια. Και πράγματι καταφέρνει και κάνει την πρώτη εγκυκλοπαίδεια. Όλο το φοιτηταριό της εποχής κάνει τις πρώτες συνόψεις, τα συντάγματα κτλ. Εάν δεν υπήρχαν αυτοί, δεν θα είχαμε τίποτα.

Άλλωστε, διατείνομαι ότι επειδή έχουμε τα φραγμέτα ιστορικών και άλλα, όταν τους μάζεψε ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος έκαναν μια εγκυκλοπαίδεια κατά θέματα, δηλαδή ήταν μια εγκυκλοπαίδεια με 55 θέματα πάνω κάτω περί κυνηγίου, περί ιατρικής και άλλων θεμάτων και αυτοί που την έφτιαχναν είχαν τα θέματα και επιλεκτικά ψαλίδιζαν. Αυτό διατείνομαι, αλλά δεν μπορώ να το αποδείξω. Όπως και να έχει, ακόμη και αυτά που λέμε αραβικά κείμενα είναι κατά κάποιο τρόπο βυζαντινής προέλευσης.

Πώς σχολιάζετε το επιχείρημα ότι το βυζάντιο ήταν σκοταδισμός και ευθύνεται για το χαμό του ελληνικού πολιστισμού ή ότι ο Ιουστινιανός έκλεισε τις φιλοσοφικές σχολές;

Προσέξτε να μην περνάμε τους αιώνες σαν είναι καθημερινότητα. Βρισκόμαστε ακόμα στον έκτο αιώνα, περίπου στο 527 όταν ακόμα υπάρχουν ειδωλολάτρες στην αυτοκρατορία. Η τελευταία καταδίωξη. ο διωγμός των ειδωλολατρών, του Δωδεκάθεου, διότι ουδέποτε ήταν ειδολολάτρες οι αρχαίοι. Η μεγάλη επικοινωνιακή επιτυχία των Χριστιανών είναι να κολλήσουν τη ρετσινιά του ειδωλολάτρη στην αρχαία θρησκεία που δεν είχε καμία σχέση με τα είδωλα.

Στη νεαρά ο Ιουστιανός γράφει “οι τα μισαρά των Ελλήνων πρεσβεύοντες”…Ποιοι είναι οι Έλληνες; Η λέξη Έλληνας στα βυζαντινά σημαίνει ειδωλολάτρης, Τέλος πάντων, οι Έλληνες δεν έχουν δικαίωμα ούτε να διδάξουν, είναι, πώς να το πούμε, ο τελευταίος τροχός της αμάξης. Ο Ιουστινιανός κλείνει την νεοπλατωνίζουσα σχολή των Αθηνών, αλλά ούτε καίει ούτε καταστρέφει και τότε φεύγουν οι καθηγητές και πάνε στην Περσία. Από εκεί αρχίζει ο μεταφραστικός ζήλος, πρώτα στα συριακά και μετά, όπως οι Άραβες φτάνουν τον έβδομο πια αιώνα στη Δαμασκό και έχουν καταλάβει όλη αυτή την περιοχή, τότε αρχίζει και η πρώτη μετάφραση που γίνεται τελική στη Βαγδάτη, δηλαδή έναν αιώνα ακόμη μετά.

Εκείνο που δεν δέχονται πια οι Αραβες είναι όταν ο Ομάρ καταλαμβάνει την Αλεξάνδρεια γύρω στο 647, καίει την βιβλιοθήκη για να ζεστάνουν τα λουτρά. Όταν έγιναν τα εγκαίνια της νέας βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και πήγαν οι Ρωμιοί αυτά τα κείμενα τα βυζαντινά, οι Αραβες τους διώξανε και τελικά επέστρεψαν πίσω χωρίς το συγκεκριμένο ιστορικό κείμενο.

Το δεύτερο ψέμα είναι ότι χάρη στη τη φυγή των Κωνσταντινοπολιτών, έπειτα από την Άλωση της Πόλης το 1453, έγινε η Αναγέννηση. Αυτό λοιπόν να το αφήσουμε λίγο στο βεστιάριο, γιατί αυτοί οι οποίοι φύγανε, βρήκανε Τσιμαμπούε, βρήκανε Φραντζέλικο, βρήκανε Τζιότο βρήκανε Ντάντε. Αυτά λοιπόν είναι τα ψέματα που λέμε. Ότι δηλαδή οι Άραβες έκαναν τη διάσωση της ελληνικής γραμματείας και οι βυζαντινοί έκαναν την αναγγένηση της Δύσης. Αυτά είναι τα δύο μεγάλα ψέματα. Άλλο εάν οι βυζαντινοί φέραν φεύγοντας τη γνώση της αρχαίας γλώσσας. Γραμματική, συντακτικά λεξικά είναι από τους φυγάδες, αλλά εάν δεν ήταν ο Γουτεμβέργιος και η αναννέωση πραγμάτων και γραμμάτων στη Δύση δεν θα έφερναν την αλλαγή οι πέντε που έφυγαν από την Πόλη και οι οποίοι χαθήκαν και για το Γένος και για την Ορθοδοξία. Να μην ξεχνάμε ότι ο Βησαρριώνας κόντεψε να γίνει και Πάπας. Έγινε καρδινάλιος και όλα τα βιβλία του, τα οποία μετέφερε στη Δύση τα άφησε στη βιβλιοθήκη της Βενετιάς. Είναι η πρώτη μαγιά για την Μαρκιανή βιβλιοθήκη της Βενετίας.

Πότε αρχίζει να υπάρχει συνείδηση της ελληνικότητας στο Βυζάντιο, αν υπάρχει;

Ουδέποτε το όνομα Έλλην ξαναβρήκε όλη του την αίγλη, αλλά το Ρωμηός, Ρωμαίος, σήμαινε Έλληνας το γένος και τη γλώσσα, η οποία γλώσσα ήταν γραικική και τα ήθη ρωμαϊκά. Όταν πάει να παντρευτεί μία πριγκίπισσα δυτική έναν μέλλοντα αυτοκράτορα του Βυζαντίου, είμαστε στον ένατο αιώνα, εκεί λέει: “Στέλνουμε έναν Πρωτοσπαθάριο για να της μάθει τη γραικική γλώσσα και ήθη ρωμαϊκά. Αυτά είναι τα βυζαντινά. Πότε όμως οι βυζαντινοί αποκτούν τη συνείδηση της ελληνικής συνέχειας; Έχω μία απόδειξη αδιάψευστη. Αυτό λοιπόν συμβαίνει όταν οι βυζαντινοί αρχίζουν και λένε ότι οι Τούρκοι είναι Πέρσες Αχαιμενίδες. Και ερωτώ τι σχέση έχουν οι Τουρκομάνοι, Αηδίνογλου, Μεντεσέ, Καραμανλήδες, οθωμανοί κτλ με τους Πέρσες. Δεν έχουν καμία σχέση.

Προσπαθούν να αποδείξουν ότι, όπως οι μαραθωνομάχοι και οι σαλαμινομάχοι έδιωξαν και κατάφεραν να απωθήσουν τους Πέρσες, έτσι θα κάνουνε και αυτοί. Οπότε αναγνωρίζουν κατά κάποιο τρόπο τη συνέχεια. Όταν ο Μανουήλ ο Παλαιολόγος, είμαστε αρχές του 15ου αιώνα τώρα, θέλει να ζητήσει κάποια βοήθεια απ΄ έξω ο Γεμιστός ο Πλήθων του λέει: “μη διστάσεις να ζητήσεις ότι θέλεις, γιατί αυτό θα είναι αντίδωρο απ' όσα έχουμε δώσει”.

Και άλλωστε, για να γυρίσω τώρα πίσω στους αιώνες, ήδη όταν ο Ιουλιανός ο παραβάτης θέλει να επαναφέρει την αρχαία θρησκεία και ονομάζει τους χριστιανούς Γαλιλαίους απαγορεύοντάς τους να χρησιμοποιήσουν ως και την ελληνική γλώσσα, διότι γλώσσα της διανοίας και του άλλου πράγματος, τότε ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός του στέλνει την περίφημη διατριβή «τίνος το ελληνίζειν» και αποδεικνύει ότι τα πάντα, τα πάντα, τα έχουν παραλάβει και οι χριστιανοί από τους αρχαίους, πλην ενός - της παιδεραστίας. Το ότι έχουμε κάποια συνέχεια, η οποία οπωσδήποτε είναι γλωσσική αλλά και διανοητική, εάν θέλετε, φαίνεται και όταν ο Μέγας Βασίλειος λέει στους νέους: “να διαβάζετε τα αρχαία κείμενα”. Τότε οπωσδήποτε γλωσσικά είμαστε μέσα στην εξέλιξη. Και όταν οι βυζαντινοί μιλούν για δημοτική, τα γεωγραφικά κείμενα, η λιτή γλώσσα δεν είναι τίποτα άλλο παρά η δημοτική. Για να μη μιλήσουμε για τα νοταριακά, για τα έγγραφα των πωλήσεων που είναι γραμμένα στην απλοϊκή δημοτική γλώσσα που μιλούσε ο Μακρυγιάννης και που μιλάμε, που λέει ο λόγος, μέχρι τα σήμερα.

Δηλαδή, πώς αντιλαμβάνονταν την ελληνικότητα τους τότε;

Η ελληνικότητα είναι πρώτα απ΄όλα ελληνόγλωσσία και ελληνοφωνία, έπειτα μια συνείδηση συνέχειας ιστορικής, αλλά αυτοί που το κάνουν λέγονται Ρωμιοί. Μάλιστα υπάρχουν ένα σωρό κείμενα που μιλούν για καθαρούς Ρωμαίους, γιατί αυτοί που ήτανε στα σύνορα και οι οποίοι στα μεν βόρεια έχουνε επαφή με τους σλάβους, στα δε ασιατικά με τους Άραβες, είναι μιξοέλληνες ή μιξοβάρβαροι, ενώ οι καθαροί Έλληνες, οι καθαροί Ρωμαίοι είναι αυτοί της Πόλης. Οπότε ελληνοφωνία από τη μια μεριά και συνείδηση της ιστορικής συνέχειας, αυτά τα δύο κάνουν κατά κάποιο τρόπο μία πτυχή της ταυτότητας της βυζαντινής η οποία όμως πάνω από όλα είναι -και το υπογραμμίζω- η συνείδηση έθνους χριστιανών. Το λέει ο ίδιος ο Λέων ο 6ος στα τακτικά του ότι «αγωνιζόμεθα υπέρ των αλυτρώτων αδελφών ως έθνος χριστιανών» οπότε χριστιανοί ελληνόφωνοι με ρωμαϊκή καταβολή όσον αφορά τα διοικητικά πράγματα.

Αυτή είναι η ρωμιοσύνη την οποία αποποιηθήκαμε μολονότι είναι σύγκαιρη της ιστορίας. Όπως γράφει και ο Μιχαηλίδης ο ποιητής ο Κύπριος την αποποιηθήκαμε, γιατί όπως δεν ελευθερώσαμε την κοιτίδα του γένους, την Πόλη, είπαμε κάνοντας πρωτεύουσα ένα λασποχώρι τότε το 1830, ότι είμαστε απόγονοι του Περικλή και έκτοτε ούτε ένα κείμενο βυζαντινό δεν διδάσκεται στα σχολειά. Όλοι ξέρουν το Έρως ανίκατε μάχας και τα λοιπά αλλά κανένας δεν ξέρει τι εστί Άννα Κομνηνή, τι εστί Ατταλειάτης, τι εστί Προκόπιος και τα λοιπά και τα λοιπά…

Μα και όταν μας ιδρύουν το κράτος προσπάθησαν να εξαλείψουν τα 1000 χρόνια Βυζαντίου και ο Κοραής πήγε να φτιάξει μια άλλη γλώσσα καθαρή. Πίστεψαν πως για να γίνουμε Έλληνες θα πρέπει να γίνουμε πρώτα Δυτικοί.

Αποφεύγω ως ιστορικός να λέω ποιό ήταν το σκεπτικό τους, Δεν ξέρουμε τίποτα. Το μόνο που ξέρουμε από τον Κοραή είναι ότι είπε πως με το να θεωρούν οι Έλληνες τον εαυτό τους απόγονο του Μιλτιάδη και του Λεωνίδα θεωρούν ότι 400 χρόνια ήταν αιχμάλωτοι και όχι δούλοι. Έχουμε αυτή την η ρετσινιά των 400 χρόνων. Aυτά τα 400 χρόνια βάζουν σε παρένθεση και όπως δεν έχουν και την Πόλη, δεν ξέρουν το Βυζάντιο, γιατί Κωσταντίνουπολη ίσον Βυζάντιο. Ή την ξέρεις ή δεν την ξέρεις. Οι Ρουμάνοι έχουν κάνει την αγιοποίηση της Κωσταντίνουπόλης. Eάν πάτε στο Κουμόρο, στο Βορονέτς, θα δείτε ότι έχουν την άλωση της Κωσταντινουπόλεως ως εικόνα. Ο μόνος ο οποίος κάνει ακριβώς την ίδια προσπάθεια είναι ο Μακρυγιάννης. Όταν παραγγέλνει τους 23 πίνακες για τις μάχες της απελευθέρωσης στον Παναγιώτη Ζωγράφο, τί του λέε; Ο πρώτος πίνακας είναι η Άλωση της Πόλης. Άρα από εκεί αρχίζουμε, από την Άλωση της Πόλης γίνομαστε οι νεοέλληνες και ο Μακρυγίαννης το ξέρει καλύτερα από τον καθένα.

Να ακόμη ένα πρόβλημα: η ίδρυση το ελληνικού κράτους αφήνει πολλούς Έλληνες απ΄έξω. Και έχουμε και μια Μικρά Ασία…

Μια στιγμή, μια στιγμή, εδώ είναι το μεγάλο πρόβλημα. Η αρχαία ιστορία αθηνειάζει, η νεοτάτη ιστορία πελοποννησιάζει, η δε μεσαιωνική ιστορία βυζαντινίζει. Δηλαδή τι θέλω να πω, δεν υπάρχει διασπορά τότε, υπάρχει ρήξη της οργανικής συνέχειας του ελληνισμού. Δηλαδή απελευθερώνεται ένα μικρό κομμάτι του ελληνισμού, τα κατωτικά που λέγαν οι βυζαντινοί. Οπότε ο ελληνισμός δεν ταυτίζεται με τον ελλαδισμό και αυτή η μη ταύτιση του ελληνισμού με τον ελλαδισμό, αν μπορώ να το πω έτσι και κυρίως των πρώτων χρόνων της απελευθέρωσης δημιουργεί δύο πράγματα: πρώτον, τη Μεγάλη Ιδέα και δεύτερον, τον πόλεμο υπέρ αλυτρώτων και τις χαμένες πατρίδες. Και αυτές οι χαμένες πατρίδες… η εμφάνιση του συγκεκριμένου όρου για πρώτη φορά είναι από τον Μιχαήλ Παλαιολόγο, όταν φτάνει στην Πόλη το 1261 ενα χρόνο μετά την απελευθέρωση από τους Φράγκους και την ξαναχτίζει και κάνει τότε τον αετό δικέφαλο. Δεν ήταν ποτέ ο βυζαντινός αετός δικέφαλος, για να βλέπει και Ανατολή και Δύση, τότε λέει “θα ανακτήσουμε τας χαμένα πατρίδας”, όπως έγινε με την Πόλη την οποία άλλωστε είχαμε χάσει, “εξαιτίας των δικών μας αμαρτιών” που λέει και ο Λάσκαρης. Οπότε είχαμε την ίδρυση της Μεγάλης Ιδέας και μετά τη συνεχή συρρίκνωση του βυζαντινού ελληνισμού. Η τελευταία συρρίκνωση βέβαια είναι το 1922, η οποία συρρίκνωση είναι και το τέλος ακριβώς της Μεγάλης Ιδέας.

Έχουμε τουλάχιστον δύο ημερομηνίες ορόσημα, 1204 και 1453 και όπως υποστηρίζουν αρκετοί ιστορικοί φαίνεται πως υπάρχει μια σύγκρουση μεταξύ αυτού που ονομάζουμε Δύση και ελληνισμού και πως ο Δυτικός πολιτισμός δημιουργήθηκε contra graecorum.

Ε, δεν τα αφήνουμε αυτά…Πάντα στο επίκεντρο εμείς; (γέλια) Όταν το 476 καταστρέφεται το δυτικό ρωμαϊκό κράτος τί γίνεται; Αρχίζουν Γότθοι, Βησιτγότθοι, Φράγκοι, Σάξονες και άλλοι και κάνουν τις επιδρομές τους. Κάποια στιγμή η μόνη εξουσία η οποία είναι ενωποιός εις τη Δύση είναι ο Πάπας, είναι η θρησκεία. Αυτή η θρησκεία είναι που κάνει και τους μεγάλους πολέμους, όταν κάνει τις σταυροφορίες και φτάνει μέχρι την Αίγυπτο και παρακάτω. Περίμενε και εκείνος ο κακομοίρης ο Αλέξιος ο Κομνηνός να έρθουν οι σταυροφόροι για να απελευθερώσει την Νίκαια και ένα σωρό πόλεις που είχαν πάρει οι Τούρκοι. Ευτυχώς τις ελευθερώσανε και του τις δώσανε. Να τα αφήσουμε αυτά. Το μόνο είναι ότι η Δύση εκμεταλλεύθηκε πάντοτε την Ανατολή, πάντοτε. Και όπως λέω συχνά η Ανατολή της Δύσης είναι η Δύση της Ανατολής.

Πώς όμως μας εκμεταλλεύθηκαν. Είναι λίγο σαν να λέμε μας εκβίασαν. Δηλαδή οι Νορμανδοί έχουν πάρει την Κέρκυρα, τη Ζάκυνθο,την Κεφαλονιά, το Φισκάρδο, μέχρι το 1185 έχουν πάρει τη Θεσσαλονίκη, έχουν καταστρέψει Θήβες, πράγματα θάματα. Και οι βυζαντινοί κάνουν τις συμμαχίες με τους Βενετούς γιατί οι βενετσιάνοι δεν θέλουν να αποκλειστούν, καθώς οι Νορμανδοί έχοντας το Δυρράχιο και έχοντας και το Μπάρι, ήλεγχαν την κάθοδο των βενετσιάνων στη Μεσόγειο. Όμως, έχουν συμφέρον οι βενετσιάνοι να βοηθήσουν τους βυζαντινούς, προκειμένου να διώξουν τους Νορμανδούς από την ανατολική ακτή. Τότε είναι που αρχίζουν τα περίφημα προνόμια που δίνουν οι βυζαντινοί σε όλη την Ιταλία. Είναι μια εποχή όπου υπάρχει οικονομική και στρατιωτική υποδούλωση. Ξέρετε, το σχίσμα του 1054 δεν το είχε καταλάβει ψυχή και αν δεν υπήρχε ένα κείμενο, ένα μόνο, δηλαδή ο Επιτάφιος του Ψελλού, για τον Μιχαήλ τον Κελουράλιο τον πατριάρχη, δεν θα ξέραμε ότι είχε γίνει σχίσμα. Αργότερα αρχίζουν να τονίζονται οι διαφορές όπως με τους ιερείς, π.χ. εάν έχουν γένια ή δεν έχουν κτλ.

Στην άλωση όμως τι γίνεται; Γιατί υποστηρίζεται πως επιλέχθηκε ο Τούρκος…

Όχι, όχι, όχι! Εδώ τώρα θα κάνουμε μεγάλη δουλειά! Όταν αρχίζουν οι Τούρκοι να καταλαμβάνουν την Μικρά Ασία, είμαστε στον 14ο αιώνα. Έχουμε το 1391 ακόμη τη Φιλαδέλφεια ελεύθερη. Η Φιλαδέλφεια η οποία είναι μεταξύ της Σμύρνης και της Κιουτάχειας, είναι ένα ελεύθερο σχεδόν κρατίδιο με τον Θεόληπτο τον μητροπολίτη της και δίνει κάτι φόρους στους Τούρκους οι οποίοι έχουν κατακλύσει όλη την αυτοκρατορία. Οι Οθωμανοί είναι λιγότερο ισχυροί απ΄όλους και γιατί γίνονται ισχυροί; Γιατί είναι απέναντι από την Πόλη και μπορούν και περνούν απέναντι. Όμως δεν είναι αυτοί που έχουν περάσει πρώτοι απέναντι. Πρώτοι είναι οι Γιαξή.

Το 1321 υπάρχει η μαρτυρία ενός βυζαντινού που πάει από την Πόλη να δει τον πεθερό του στα Γανοχώρια και στη διαδρομή βλέπει κατεστραμμένες εκκλησίες από τους Τούρκους. Όμως ποιοί είναι αυτοί οι Τούρκοι, εφόσον οι Οθωμανοί περάσαν απέναντι το 1355 όταν έγινε ο σεισμός της Καλλίπολης. Είναι οι Γιαξήδες (Γιαξή) οι οποίοι περνούν μαζί με τους Καταλανούς, που έχουν πάρει την Έφεσο, αυτούς δηλαδή που έχουν έχουν φέρει οι βυζαντινοί εναντίον των Τούρκων. Τα κάνουν δηλαδή οι Καταλανοί πλακάκια με τους Τούρκους και έτσι οι Τούρκοι πάνε προς τα πάνω και οι Καταλανοί φτάνουν μέχρι την Αθήνα και κάνουν καταλανικό κράτος. Οπότε η μέριμνα των βυζαντινών εκείνη την εποχή είναι η άμυνα εναντίον των Τούρκων, όμως δεν τα καταφέρνουν. Κάνουν παρά φύσιν συμμαχίες.

Αλλά όταν επί Μανουήλ Παλαιολόγου γίνεται η μεγάλη εκστρατεία εναντίον της Πόλης, ο Ιωάννης, ο γιος του Μανουήλ, ζητά από τον πατέρα του να κάνουνε αντίσταση εναντίον των Τούρκων. Απαντά α ο Μανουήλ: “ού χρείαν έχομεν αυτοκράτορος αλλά οικονόμου”, δηλαδή μας χρειάζεται οικονόμος και όχι αυτοκράτορας. Έχει έχει γίνει η συρρίκνωση της συρρίκνωσης, τους έχει μείνει μόνο η Πόλη και αυτή πως… Έχουν κατέβει οι Βλάχοι και τα αλβανικά φύλα προς τη Θεσσαλία, ο Μυστράς είναι αποκομμένος, η Τραπεζούντα έχει τη δική της αρχή, η Νίκαια έχει καταστραφεί από τους Τουρκομάνους. Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα και η μόνη αντίσταση που γίνεται είναι, θα λέγαμε, νοητική.

Ο Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος καταλαβαίνει ένα πράγμα, ότι αν δεν τον βοηθήσει η Δύση δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Έτσι, για να πετύχει την βοήθεια της Δύσης, κάνει την Ένωση, με αποτέλεσμα ο Γεννάδιος Σχολάριος και οι ανθενωτικοί να προβούν σε ανάθεμα. Τοιχοκολλούν ανάθεμα εναντίον του Κώνσταντίνου, όταν αυτός βρίσκεται στις επάλξεις του Αγίου Ρωμανού. Δίπλα του βρίσκεται ο Τζουστινιάνι ένας Γενοβέζος καθολικός με 800 άντρες και ο Ισίδωρος Μητροπολίτης του Κιέβου, Έλληνας ο οποίος έχει γίνει καθολικός και έχει σταλεί από τον Πάπα. Ο Τζουστινιάνι σκοτώνεται και ο Κωνσταντίνος φωνάζει «δεν θα βρεθεί κανένας χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι;».

Πού είναι η εκκλησία, πού είναι η εκκλησία; Και ο Νοταράς, ο αρχηγός του στόλου, λέει το περίφημο: «προτιμώ καφτάνι Τούρκου πάρα παπική τιάρα». Και όταν ο Μωάμεθ μπαίνει στην πόλη και επί τρεις ημέρες ψάχνει να βρει που είναι κρυμμένοι οι στρατιώτες, γιατί δεν έχει καταλάβει ότι τέτοια αντίσταση γίνεται από τους πέντε που έχουν σκοτωθεί εκεί πάνω στις επάλξεις, αυτό που κάνει είναι να χρίσει τον Σχολάριο αρχηγό του Μιλιέτ! Δηλαδή όλης της ορθοδοξίας, Βούλγαρους, Σέρβους κτλ, και τί κάνει η εκκλησία; Σώζει τα βουκάφια δηλαδή την περιουσία της. Πείτε μου, πού είναι η αυτοκρατορική περιουσία;

Δηλαδή ο ρόλος της εκκλησίας είναι τόσο αρνητικός;

Να καταλάβουμε γιατί η εκκλησία έχει το δικέφαλο αετό, από πού και ως πού, ποιός κληρονομεί το δικέφαλο αετό, είναι άγιος ο αετός; Όχι, είναι η εξουσία η βυζαντινή και όλα αυτά με τη σύμφωνη γνώμη των Τούρκων. Αλλά κατάφερε η εκκλησία δύο πράγματα: πρώτον να πει αυτό που που σας έλεγα πριν για το Διαφωτισμό και δεύτερον να μιλήσει για κρυφά σχολειά. Ποιά κρυφά σχολειά; Όταν έχουμε τόσες βιβλιοθήκες, τόσους σοφούς, όταν έχουμε έγγραφα της εποχής που λένε για τα σχολειά που υπήρχαν …αν τα βάλουμε κάτω θα δούμε ότι δεν είναι τα σχολεία της Πόλης και της Σμύρνης μονάχα, αλλά είναι και τα ρουμελιώτικα σχολειά και πολλά άλλα. Ποιά κρυφά σχολεία; Ίσως να υπήρχαν περιοχές όπου ο αγάς να αντιδρούσε και να εμπόδιζε τη λειτουργία τους και σε αυτη την περίπτωση πηγαίνανε τα παιδιά τους, όπως και οι βυζαντινοί, στα μοναστήρια για να μάθουν γράμματα. Αλλά να μην μιλάμε για το κρυφό σχολειό και το μοναστήρι που έσωσε την Ελλάδα, όλα αυτά είναι υπερβολές.

Υπάρχει και υποστηρίζεται η άποψη ότι η Δύση δεν βοήθησε, ότι ήταν ανθελληνική.

Τι ανθελληνική, όταν έπεσε η Πόλη μέχρι και ο Πάπας δάκρυσε. Ένας Πολωνός έγραψε πως «έγινε η χριστιανοσύνη μονόφθαλμος». Επίσης έχουνε κάνει τόσες σταυροφορίες εναντίον των Τούρκων (contra turkus) και άλλωστε δεν έχουνε και τα μέσα, μη ξεχνάτε ότι η μια δύναμη μετριέται με την άλλη.

Εξακολουθώ να νομίζω ότι υπάρχει κάποια κάποια κόντρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Ακόμη και πριν μερικά χρόνια όταν ξεκίνησαν τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Μουσείου δεν συμπεριέλαβαν το Βυζάντιο και, εάν δεν απατώμαι, άλλαξε η στάση τους έπειτα από δική σας παρέμβαση.

Εντάξει, αυτό τελείωσε, έπειτα από το βιβλίο μου έγινε μεγάλος ντόρος και ξέρετε είναι το μοναδικό βιβλίο που έχω γράψει στα εγγλέζικα, «The making of Europe». Το έστειλα τότε σε όλους τους ευρωβουλευτές. Υπεύθυνος της επιστημονικής επιτροπής του Μουσείου της Ευρώπης στις Βρυξέλλες ήταν ο Ελί Μπαρναβί, ο οποίος είναι πολύ καλός επιστήμονας εβραϊκής καταγωγής και ο όποιος, τέλος πάντων, έβγαλε έξω και τους Άραβες και ήθελε να ξεκινά η Ευρώπη από τον Καρλομάγνο. Όμως μετά το βιβλίο μου και την κινητοποίηση που υπήρξε, αυτά τελείωσαν.

Γιατί υπάρχει αυτός ο φόβος και η αντιπαλότητα του Έλληνα με τον Ευρωπαίο, γιατί αυτή η καχυποψία. Θέλουμε να είμαστε στην ΕΕ και από την άλλη αντιδρούμε…

Είναι το αντιλατινικόν μίσος. Δηλαδή από το 1204 και μετά αρχίζει η Πόλις να μη λέγεται πια νέα Ρώμη, είμαστε ανθενωτικοί αν θέλετε ορθόδοξοι, η ορθοδοξία διατηρεί όλο το αντί λατινικό, αντιδυτικό, αντί προτεσταντικό μίσος. Έρχεται ο Πάπας εδώ και δεν τον αφήνουν να πάει στον Άθω, άγρια πράγματα δηλαδή. Το μεγάλο διαζύγιο λοιπόν είναι το 1204. Αλλά να ξέρετε ότι αν δεν υπήρχε η Ευρώπη, δεν θα υπήρχαν οι διανοούμενοι οι οποίοι κάνανε τη Φιλική Εταιρεία και όλοι αυτοί που κατάφεραν στη συνέχεια να ορθοποδήσει ο τόπος. Είμαστε αυτό που μας συμφέρει. Έχουμε καταντήσει να κάνουμε την ιστορία με λέξεις που μας συμφέρουν. Δεν μας βοηθάνε οι Ευρωπαίοι, μας εκμεταλλεύονται, δεν είναι η τρόικα, είναι οι θεσμοί, δεν είναι το μνημόνιο, είναι το πρόγραμμα, δεν είναι φόροι, είναι τα ισοδύναμα. Αυτά είναι πράγματα που μας βάζουν πάντα εναντίον του φταίχτη και ποιός είναι για εμάς ο φταίχτης; Είναι πάντα η μεγαλύτερη δύναμη, πάντοτε αυτοί από τους οποίους εξαρτώμαστε και ξεχάσαμε ότι, εάν δεν ήταν οι φιλέλληνες, οι μεγάλες δυνάμεις, δεν θα υπήρχε από το 1830 η Αθήνα αλλά ίσως να ήταν ο Ιμπραήμ ακόμη εδώ…

Σήμερα υπάρχει πρόταση που να μας βοηθά να ξεφύγουμε από αυτή τη μειονεξία που έχουμε; Επαναφέρω και πάλι το ερώτημα: πώς μπορούμε να βρούμε την ταυτότητά μας;

Απλώς να γίνουμε αυτό που είμαστε.

Τι είμαστε;

Είμαστε η δουλειά μας, τι κάνουμε, όχι τι κάναν οι άλλοι για μας, ούτε τι κάνει ο διπλανός μας. «καθείς εφ' ω ετάχθη».

Το γεγονός ότι είσαστε Ελληνίδα σας βοήθησε στη σταδιοδρομία σας;

Για να γίνω καθηγήτρια στη Σορβόννη πριν το 1967, έπρεπε να κάνω 123 επισκέψεις σε όλους καθηγητάδες. Ο τότε κοσμήτορας της Σορβόννης μου λέει:«κυρία Αρβελέρ πείτε τους ότι είσαστε Ελληνίδα» και τον ρωτάω για ποιο λόγο. Αυτό που μου απάντησε ήταν: «για να μη σας πάρουνε για Ρουμάνα ή κάποια άλλη εθνικότητα». Άρα ήταν ένα πλεονέκτημα. Άλλο ζήτημα τι έγινε μετά. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετώπισα ήταν ότι ήμουν γυναίκα. Όπως και να έχει, περνούν τα χρόνια και γίνομαι πρύτανης και καγκελάριος των Παρισίων, δηλαδή όλων των πανεπιστημίων και με ρωτάει ο Πάπας, ο οποίος ήταν Πολωνός, πόσοι Πολωνοί φοιτούν στη Γαλλία,τι κάνουν κτλ. Οπότε λέω εγώ στα παιδιά, άντε βρε παιδιά βρείτε πόσοι ξένοι είναι, τι κάνουν και πάει λέγοντας. Και αρχίζουν και φτάνουμε και στους Έλληνες και μου λένε ότι είναι τελευταίοι και μην ακούσω το άλλο ψέμα ότι είμαστε οι καλύτεροι της παρέας.

«Βρε παιδιά, τελευταίοι; Ξεχάσατε ότι είμαι Ελληνίδα; »«Το μόνο κοπλιμέντο που μπορούσαμε να σας κάνουμε μου είπαν». Τριάντα χρόνια μετά σ΄ένα ταξί μέσα ο οδηγός, ο ταξάτορας λέει πως πρέπει να βοηθήσουμε τους Ισπανούς που έχουν πρόβλημα ,όχι σαν τους Έλληνες. «Βρε συ του λέω και εγώ Ελληνίδα είμαι…» «Α, μα εσείς είσαστε η εξαίρεση».

Πώς θα ξεφύγουμε από αυτό;

Ακούστε, εγώ κράτησα την προφορά μου στα γαλλικά, ούτε να κάνω τη Γαλλίδα ούτε τίποτα…Είμαι πρύτανης όλων των πανεπιστημιών και μου τηλεφωνούν ένα βράδυ Κυριακής από το Παρίσι έξι, το μεγαλύτερο τεχνολογικό Πανεπιστήμιο, ότι είναι αναρχικοί σε μια αίθουσα και σπάνε τα πάντα. Τους λέω «πέστε μου πού ακριβώς» και τηλέφωνω στον αρχηγό της γαλλικής αστυνομίας, όχι του Παρισιού αλλά στον επικεφαλής όλης της γαλλικής αστυνομίας και του λέω: «Θα πάτε στο τάδε μέρος και δεν θα τους διώξετε, θα τους συλλάβετε, θα τους περάσετε από αυτόφωρο και θα τους κλείσετε μέσα» και μου λέει «κυρία Αρβελέρ ευτυχώς που κρατήσετε την προφορά σας γιατί έτσι ξέρουμε οτι είστε εσείς που τηλεφωνείτε και είμαστε σίγουροι ότι αύριο θα μας δώσετε και τη διαταγή γραπτώς». Πήγαν τους πιάσανε και δεν κουνάει ψυχή πλέον. Φυλακή, όχι σαχλαμάρες

Έχετε ελπίδα για τον τόπο;

Μεγάλη…Θα σας πω γιατί (γελάει) θα το πω... Υπάρχουν τα νέα παιδιά, αυτά τα νέα παιδιά, ούτε ιστορία ξέρουν, ούτε θέλουν να ξέρουν, οπότε αυτοί θα αρχίσουν από την αρχή, γιατί αυτός ο τόπος πρέπει τώρα να αρχίσει από την αρχή. Και όπως υπάρχει μια γενιά ολόκληρη, που δεν έχει καμία σχέση με τα προηγούμενα για πολλούς λόγους, είτε επειδή είναι εναντίον των γονιών τους, είτε επειδή είναι υπέρ της τεχνολογίας, είτε επειδή δεν ξέρουν τίποτα και λένε ότι τα ξέρουν όλα, ε αυτοί δεν μπορεί να πάνε χαμένοι. Στην καινούργια εποχή κάτι θα κάνουνε.

Η γαλλίδα εκπαιδευτικός και δημοσιογράφος, η Νατάσα Πολονύ μιλάει για αυτά τα παιδιά που μπορεί να έχουν πτυχία, να μιλάνε γλώσσες και να μην ξέρουν ιστορία και άλλα βασικά πράγματα και τους αποκαλεί μορφωμένους βάρβαρους.

Ναι, αλλά δείτε όταν ανακαλύφθηκε η τυπογραφία, είχαν πει το ίδιο και για αυτούς που τύπωναν βιβλία και δεν τα έκαναν χειρόγραφα. Αυτό δεν με νοιάζει. Μια μέρα μου λένε οι Σαρακατσαναίοι εδώ, «Εμείς έχουμε την αρχαία γλώσσα ακόμη» και τους απαντώ «Απόδειξη ότι δεν έχετε προοδεύσει».

Κάπου έχετε πει ότι οι φοιτητές σας κάθε 29η Μαΐου σας έστελναν συλλυπητήρια μηνύματα για την πτώση της Πόλης…

Ναι! Ναι! Και εδώ όταν ρωτώ παιδιά τι έγινε στις 29 Μαΐου… Ξέρετε τι άκουσα κάποτε; «Γιορτάζουμε την πτώση της Πόλης». Μου είπε «Γιορτάζουμε την πτώση της Πόλης». Ο μόνος που ήξερε και μου είπε «Γιορτάζουμε».

Μα αυτό που μου λέτε τώρα δεν έρχεται σε αντίθεση με αυτά που μου λέγατε πριν για τα νέα παιδιά για τη νεολαία; Δεν σας πληγώνει αυτό;

Εμένα με πληγώνει, αλλά αυτόν όχι (γελάει)! Ήταν περήφανος που ήξερε τι έγινε.

Θα μας πάνε μπροστά αυτοί;

Δεν είναι το θέμα να μας πάνε μπροστά, αλλά να μας πάνε αλλού. Γιατί μπροστά; Μπροστά από πού; Την έννοια της προόδου να τη σταματήσουμε είναι αντιιστορική. Αλλού, αλλά ζωντανοί και όρθιοι και όπως λέω καμιά φορά: «Παιδιά κοιτάξτε να είστε ορθοί και όρθιοι με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό και είμαστε Ρωμιοί γιατί είμαστε η μόνη αυτοκρατορία που έκανε ο ελληνισμός και την απαρνήθηκε για ένα μικρό ελλαδισμό».

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ (γενν. 29 Αυγούστου 1926) είναι Ελληνίδα βυζαντινολόγος ιστορικός. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και η πρώτη γυναίκα πρύτανις του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του, το 1976. Στη συνέχεια ανακηρύχθηκε πρύτανης του πανεπιστημίου της Ευρώπης. Επίσης Πρόεδρος της Επιτροπής Ηθικής του Εθνικού Κέντρου για την Επιστημονική Έρευνα (Γαλλία), του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου των Δελφών (Ελλάδα) και Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών. Διετέλεσε Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Παρισίων, Πρύτανις των Πανεπιστημίων των Παρισίων, και Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou-Beaubourg. 

Καληνύχτα μας, αυτός ο κόσμος δεν θ' αλλάξει ποτέ..

του Θάνου Οικονομόπουλου 

Λέχθηκε προφητικά, μα και λίγο σαν ξόρκι, εκείνη την κολασμένη Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου του 2001, όταν ο κόσμος ολόκληρος έβλεπε σε ζωντανή σύνδεση την κατάρρευση των Δίδυμων Πύργων. Το λέγαμε, ως διαίσθηση και φόβο περισσότερο, χωρίς πραγματικά να συνειδητοποιούμε ότι εκείνο το σημαδιακό χτύπημα, έφερνε και την κατάρρευση της αμεριμνησίας, της ανεμελιάς, του παραμυθιού πάνω στο οποίο βασίζαμε και σχεδιάζαμε μέχρι τότε την ζωή μας...

Κάποιοι, δόλια και με δευτερογενείς σκέψεις, πίστεψαν ότι με τον “Πόλεμο εναντίον του Κακού”, τον τρόπο που τον οργάνωσαν και τα όσα... “παράπλευρα” συνδέθηκαν μ' αυτόν, θα ξεμπέρδευαν μια και καλή με την χειρότερη μορφή τρομοκρατίας, του θρησκευτικού και πολιτισμικού φανατισμού. Και θα εξασφάλιζαν επί μακρόν, το πάνω χέρι που θεωρούσαν ότι έχουν στον κόσμο που έλεγχαν.

Κάποιοι άλλοι, στρατεύτηκαν στην άποψη ότι η βία, έστω και ως απάντηση, φέρνει μόνο βια, επέμεναν στην πολιτική των “ανοικτών συνόρων”, ενός ανάμεικτου πολύ-πολιτισμικού κόσμου στον οποίο η αγάπη, η αλληλεγγύη και η ανθρωπιά θ' αποδεικνύονταν ικανές ν' αφοπλίσουν την φύση του ανθρώπου, η οποία έχει αποδειχθεί ιστορικά ότι είναι “πόλεμος όλων εναντίον όλων”. Μια φύση, που ούτε η δημιουργία του Λεβιάθαν, του κράτους με τους νόμους του, κατόρθωσε ν' αλλάξει. Απλώς, ορίζει την παρανομία (κατά εποχή, τόπο και κοινωνικές συνθήκες...), και την τιμωρεί. Δεν μπορεί να την αποτρέψει...

Η βία, (ατομική, κοινωνική αλλά και κρατική) και η τρομοκρατία, συνοδεύουν ως αναπόσπαστο στοιχείο την πορεία του ανθρώπου πάνω στην Γη. Απλώς σήμερα, με την ουσιαστική εκμηδένιση των αποστάσεων, την παγκόσμια μετάδοση των γεγονότων σ' ελάχιστα λεπτά από την στιγμή που προκύπτουν, μ' αποτέλεσμα την δημιουργία εντυπώσεων και συναισθημάτων πανικού, φόβου, μίσους (αλλά και θαυμασμού...) ανά την υφήλιο, την απογείωση της τεχνολογίας που επιτρέπει στον τελευταίο φανατικό να γίνεται κάτοχος “φοβερών μυστικών” και να διαθέτει πρόσβαση σε όπλα και μεθόδους ολέθρου, η τρομοκρατία, ως φιλοσοφία αλλά και ως πράξη, κυκλοφορεί και διαδίδεται σαν τον αέρα. Ανέλεγκτα...

Εδώ βρίσκεται σήμερα, η Ευρώπη, η Δύση, ολόκληρος κόσμος. Γιατί, είναι αφέλεια να πιστεύει η όποια χώρα ότι εξαιρείται, δεν αποτελεί στόχο, είναι “ασφαλής”. Η τρομοκρατία έχει πάψει προ πολλού να απειλεί ως επιδημία. Έχει μετεξελιχθεί σε πανδημία, που ξεπερνάει τα όποια γνωστά “εμβόλια” και τις συμβατικές θεραπείες.

Ο δυτικός τρόπος ζωής, οι αρχές και οι αξίες του -μ' όλα τα λάθη και τις υπερβολές που ιστορικά έχουν καταγραφεί- απειλείται. Και τούτη την ώρα, δεν υπάρχουν περιθώρια... διαλογικών συζητήσεων περί του ποιος “ήρξατο χειρών αδίκων...” και επιμερισμού ευθυνών. Δυστυχώς, βρισκόμαστε σε πόλεμο, και για τέτοιες “πολυτέλειες”, δεν υπάρχουν χρονικά περιθώρια. Και μάλιστα σ' ένα πόλεμο αντισυμβατικό, που είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε από μειονεκτική θέση. Ο εχθρός, δεν είναι ορατός, ευδιάκριτος. Κι' έχει υπέρ του ένα καταλυτικό πλεονέκτημα: δεν νοιάζεται για την ζωή του. Ο θρησκευτικός φανατισμός του, τον έχει γαλουχήσει έτσι, ώστε να θεωρεί την θυσία του, τον θάνατό του για τον “ιερό σκοπό”, εξαγνισμό και εισιτήριο για τον παράδεισο. Ένα τέτοιο εχθρό, πως να τον αντιμετωπίσει ο διαφωτιστής δυτικός;

Ζούμε σε μιαν άλλη, αδιανόητη μέχρι “χθες” εποχή. Σ' έναν άλλο κόσμο, που μόνο στους πιο φρικτούς εφιάλτες μας μπορούσαμε να φαντασθούμε ότι θα βιώσουμε. Ασφάλειες, βεβαιότητες, δεδομένα, εξανεμίσθηκαν. Ο τρόμος για το αδιανόητο, μέχρι χθες, σκιάζουν την ύπαρξή μας. Έννοιες, αλλά και βιώματα, τύπου “Ευρωπαίος”, ανοιχτά σύνορα, αλληλεγγύη, κατανόηση και ανοχή στο “διαφορετικό”, χάνονται από την πραγματικότητά μας.

Και για μας εδώ, στην υπό σήψη Ελλάδα, ευχές και ελπίδες για επαναπροώθηση ή μετεγκατάσταση των χιλιάδων ντεσπεράντος που στοιβάχθηκαν (και θα στοιβάζονται...) στη γη μας, θα πρέπει ν' αναπεμφθούν για το άδηλο μέλλον. Σε μια Ευρώπη που σήμερα, μετά το Λονδίνο, την Μαδρίτη, το Παρίσι και μόλις χθες τις Βρυξέλλες -την πρωτεύουσα της Γηραιάς!- ζει και κινείται στον αστερισμό του “ο σώζων εαυτόν, σωθήτω...”, μόνη παρηγορία απαντοχής, το “ο Θεός να βάλλει το χέρι του...”.

Και να' χει καλά τα παιδιά μας που ξενιτεύτηκαν. Για να ζήσουν, ν' αποφύγουν την μιζέρια και την σαπίλα της πατρίδας, σε χώρες “ευδαίμονες”, οι οποίες σήμερα είναι ευάλωτοι στόχοι της παγκοσμιοποιημένης παράνοιας... Τύχη να' χουν, και ώρα καλή.

QUESTIONS FOR IMMEDIATE RESPONSE 

The March 22 terrorist attacks in Brussels have added urgency to a number of troubling questions within the geopolitical system. 

How can local authorities and everyday citizens help to protect themselves and others from attacks by grassroots terrorists?

Following the March 18 arrest of the last surviving Paris attack suspect near Brussels, will existing jihadist cells in Europe quickly carry out more attacks in a “use it or lose it” campaign?

How might the European Union – already erecting more border controls and emergency response measures – shift its thinking on the Schengen agreement?

What impact will these attacks have as European and Middle Eastern countries attempt to resolve the ongoing migrant crisis?

What realistic options exist to bring Syria’s civil war to a close?

Οι  τρομοκρατικές επιθέσεις της 22ας Μαρτίου στις Βρυξέλλες έχουν επείγοντα χαρακτήρα σε μια σειρά από ανησυχητικά ερωτήματα μέσα στο γεωπολιτικό σύστημα.

Πώς μπορούν οι τοπικές αρχές να βοηθήσουν τους πολίτες για να προστατεύσουν τον εαυτό τους και άλλους από τις επιθέσεις των λαϊκών τρομοκράτες ?

Μετά την σύλληψη την 18η του Μαρτίου του τελευταίου επιζώντα ύποπτου από την επίθεση στο Παρίσι  κοντά στις Βρυξέλλες,  υπάρχουν άλλα κέντρα τζιχάντ στην Ευρώπη που θα μπορούσαν να πραγματοποιήσουν γρήγορα περισσότερες επιθέσεις στην  "το κάνεις  ή το χάνεις" εκστρατεία ?

Πώς θα μπορούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση – με την ήδη δημιουργία νέων συνοριακών ελέγχων και μέτρων αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης – να αλλάξει το σκεπτικό της σχετικά με τη συμφωνία του Σένγκεν ?

Τι επιπτώσεις θα έχουν αυτές οι επιθέσεις στην Ευρώπη  και τις χώρες της Μέσης Ανατολής προσπαθώντας  να επιλύσουν την συνεχόμενη κρίση των μεταναστών ?

Τι ρεαλιστικές επιλογές υπάρχουν για να επέλθει ένα τέλος στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας ?